Μετά από δεκατρείς γύρους συνομιλιών οι οποίοι διάρκησαν δύο χρόνια διαπραγματεύσεων και αφού προηγήθηκε προσφυγή του Μαυρικίου στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (International Court of Justice) οι νεοαποικιοκράτες Βρετανοί κατέληξαν σε συμβιβασμό ο οποίος προβλέπει τη παραχώρηση κυριαρχίας του Συμπλέγματος των Νήσων Τσάγος με αντάλλαγμα την μακροχρόνια μίσθωση – για 99 έτη προς 165 εκατομμύρια στερλίνες ετησίως για τα τρία πρώτα χρόνια -της αεροπορικής βάσης Ντιέγκο Γκαρσία (Diego Garcia). Η σύμβαση μίσθωσης προβλέπει δικαίωμα ανανέωσης της. Οι σχετικές διαπραγματεύσεις είχαν αρχίσει το Νοέμβριο του 2022. Κατέληξαν φαινομενικά – όπως προκύπτει εκ των υστέρων – σε αίσιο τέλος με την συμφωνία παραχώρησης της κυριότητας των Νήσων από το ΗΒ στον Μαυρίκιο.

Μολαταύτα, η μεταβίβαση της κυριαρχίας παγοποιείται λόγω αντιρρήσεων του Ντόναλντ Τραμπ. Άνκαι υπό αδιάλειπτη Βρετανική κυριαρχία η αεροπορική βάση Ντιέγκο Γκαρσία χρησιμοποιείται από κοινού από Μεγάλη Βρετανία και ΗΠΑ από το 1966. Στα πλαίσια της ειδικής σχέσης ΗΒ-ΗΠΑ και παρά την άρνηση συμμετοχής του ΗΒ στις επιθέσεις κατά του Ιράν, το Λονδίνο επιτρέπει την χρήση της βάσης Ντιέγκο Γκαρσία στον εν εξελίξει πόλεμο της Ουάσιγκτον κατά του Ιράν, καλύπτοντας την άδεια χρήσης υπό τον μανδύα των ‘αμυντικών επιχειρήσεων’.

Τον περασμένο μήνα, και συγκεκριμένα στις 10 του Απρίλη, η Βρετανική κυβέρνηση παραδέχθηκε ότι πάγωσε την συμφωνία μεταβίβασης της κυριαρχίας του Αρχιπελάγους Τσάγος. Βρετανός κυβερνητικός εκπρόσωπος δήλωσε από την μια ότι:

Συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι η συμφωνία είναι ο καλύτερος τρόπος για να προστατεύσουμε το μακροπρόθεσμο μέλλον της βάσης.

Από την άλλη όμως πρόσθεσε ότι το Λονδίνο δεν προχωρά σε κινήσεις που δεν τυγχάνουν της έγκρισης της Ουάσιγκτον:

Aλλά πάντα λέμε ότι θα προχωρήσουμε με τη συμφωνία μόνο εάν έχει την υποστήριξη των ΗΠΑ.

Ο πρόεδρος Τραμπ, απρόβλεπτος, όπως πάντα, άλλαξε την στάση του μέσα σε λίγους μήνες. Τον περασμένο έτος όταν ο Βρετανός πρωθυπουργός Στάρμερ επισκέφθηκε τον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ, ακολουθώντας την τοποθέτηση του State Department ενέκρινε την συμφωνία ΗΒ-Μαυρικίου. Επανέλαβε την ευαρέσκεια του τον Φεβρουάριο λέγοντας ήταν ‘η καλύτερη συμφωνία που μπορούσε ο Στάρμερ να πετύχει υπό τις περιστάσεις’.

Μέχρι τον Απρίλη ο απροσδόκητος Τραμπ επανήλθε λέγοντας ότι ο Στάρμερ «κάνει ένα μεγάλο λάθος» στην παραχώρηση της κυριαρχία των νησιών στον Μαυρίκιο με αντάλλαγμα να επιτραπεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν την αεροπορική τους βάση.

Ο Simon MacDonald, πρώην Γενικός Διευθυντής του Βρετανικού ΥΠΕΞ τοποθετήθηκε σε συνέντευξη του στο BBC: «Το Ηνωμένο Βασίλειο είχε δύο στόχους, ο ένας ήταν να συμμορφωθεί με το διεθνές δίκαιο και ο δεύτερος ήταν να ενισχύσει την σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες». «Όταν ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι ανοιχτά εχθρικός, η κυβέρνηση πρέπει να το ξανασκεφτεί, επομένως αυτή η συμφωνία, αυτή η συνθήκη θα παγώσει προς το παρόν».

Βρηγχήθηκε, λοιπόν ο Θείος Σαμ, και ο Βρετανικός Λέων υπάκουσε στας εντολάς του.

Περιττό να υπογραμμίσουμε ότι η αμφιταλάντευση της Βρετανικής κυβέρνησης στο ζήτημα της βάσης Ντιέγκο Γκαρσία θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στην χάραξη πολιτικής απέναντι στις Βρετανικές Βάσεις Κύπρου. Μια πρόσφατη μας συζήτηση με πολιτικούς αρχηγούς δεν μας πείθει ότι υπάρχει συγκροτημένο σχέδιο πολιτικής για επαναδιαπραγμάτευση του καθεστώτος τους …

Θα ήθελα να σταθώ στο τελευταίο σημείο. Μια σχετικά πρόσφατη σημαντική εξέλιξη στις διμερείς σχέσεις Μεγάλης Βρετανίας και Μαυρικίου άπτεται και της περίπτωσης των διμερών σχέσεων Μεγάλης Βρετανίας και Κύπρου νοουμένου ότι η πρώτη κατέχει τρία τα εκατό του εδάφους της νήσου υπό το καθεστώς «Κυριάρχων Περιοχών Βάσεων» αλλά και σειρά άλλων περιοχών διακατοχής εντός της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας – σημαντικότερη εκ των οποίων είναι η περίκλειστη με συρματόπλεγμα κορυφή του Ολύμπου προστατεύουσα πανίσχυρα Βρετανικά συστήματα παρακολούθησης τηλεπικοινωνίων με εμβέλεια μέχρι τα Ουράλια όρη. Η σημαντική αυτή εξέλιξη αφορά στην Μεταβίβαση Κυριαρχίας των Νήσων του Αρχιπελάγους Τσάγος από το Ηνωμένο Βασίλειο στο κράτος του Μαυρικίου. Το κοινό ανακοινωθέν της διμερούς πολιτικής συμφωνίας εκδώθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2024.

Μετά από έντεκα γύρους διμερών συνομιλιών εντός δύο ετών διαπραγματεύσεων και αφού προηγήθηκε προσφυγή του Μαυρικίου στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το Λονδίνο αναγκάστηκε σε συμβιβασμό: παραχώρησε κυριαρχία του Συμπλέγματος των Νήσων Τσάγος με αντάλλαγμα την μακροχρόνια μίσθωση, για 99 έτη, της βάσης Ντιέγκο Γκαρσία (Diego Garcia). Η σύμβαση μίσθωσης προβλέπει δικαίωμα ανανέωσης της. Οι σχετικές διαπραγματεύσεις άρχισαν το Νοέμβριο του 2022 και κατέληξαν σε αίσιο τέλος με την συμφωνία αποχώρησης των Βρετανών στα μέσα του παρελθόντος έτους.

Το κείμενο της τελικής συμφωνίας υπεγράφη μεταξύ του Βρετανού πρωθυπουργού Keir Starmer και του πρωθυπουργού του Μαυρικίου Navin Ramgoolam στις 22 Μαϊου του 2025. Δημοσιεύματα του Βρετανικού Τύπου αναφέρουν ότι η μίσθωση κοστίζει στο Λονδίνο 101 εκατομμύρια στερλίνες (117 εκ. Ευρώ) ετησίως.

Κακά τα ψέματα, τόσο η αεροπορική βάση Ντιέγκο Γκαρσία όσο και η αεροπορική βάση Ακρωτηρίου χρησιμοποιούνται από κοινού από τους Αγγλοαμερικανούς ως ορμητήρια στην επίθεση κατά του Ιρανικού καθεστώτος. Ο Μαυρίκιος, ένα αδύναμο κράτος στη μέση του πουθενά λαμβάνει ήδη 117 εκ ευρώ ετησίως. Τι αποκομίζει η Κυπριακή Δημοκρατία, πλήρες κράτος μέλος και προεδρεύουσα της ΕΕ από αυτό τον επικίνδυνο Αγγλοαμερικανικό τυχοδιωκτισμό; Δεν είδαμε άλλο όφελος εκτός από την διασπορά ανησυχίας και πανικού στους κατοίκους Ακρωτηρίου και των γειτονικών κοινοτήτων. Κανένα αντισταθμιστικό όφελος για τον Κυπριακό Λαό.

Συμπεράσματα

Πρώτον, η πρόσφατη συμφωνία ΗΒ-Μαυρικίου για επανένταξη του Αρχιπελάγους Τσάγος (Νότιος Ινδικός Ωκεανός, ανατολικά των Σεϋχελλών) στο κράτος του Μαυρικίου καταδεικνύει ότι οι δεκατέσσερεις Βρετανικές Υπερπόντιες Κτήσεις (ΒΥΚΤΗ), μία εκ των οποίων είναι οι Βρετανικές Βάσεις Κύπρου, τελούν υπό καθεστώς διεθνούς αμφισβήτησης της κυριαρχίας τους. Το κεφάλαιο της πλήρους αποαποικιοποίησης των Βρετανικών Υπερπόντιων Κτήσεων παραμένει ανοικτό. Είναι διαπραγματεύσιμο.

Οι ΒΥΚΤΗ είναι κατάλοιπα της Αποικιοκρατικής Βρετανικής Αυτοκρατορίας. (Mέχρι το 1981 τα εδάφη αυτά ήταν γνωστά ως Αποικίες του Στέμματος. Αποικία του Βρετανικού Στέμματος είχε ανακηρυχθεί και η Κύπρος το 1925). Σήμερα, οι ΒΥΚΤΗ έχουν κατά προσέγγιση έκταση 1.727.570 τ.χλμ. Καλύπτουν δηλαδή περισσότερο από επταπλάσια έκταση αυτής του Ηνωμένου Βασιλείου (Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας) η οποία είναι 244,000 τ.χλμ. Μεγαλύτερη εξ αυτών, η Ανταρκτική.

Δεύτερον, η πολιτική της ΚΔ απέναντι στο κεφαλαιώδες ζήτημα της ατελούς αποαποικιοποίησης το οποίο μας αφορά άμεσα, μόνο σπασμωδική, αποσπασματική και ως εκ τούτου άτσαλη και αδύναμη μπορεί να χαρακτηριστεί.

Επτά χρόνια πέρασαν από την απόφαση ορόσημο του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Στις 25 Φεβρουαρίου 2019, η Χάγη γνωμοδότησε απεριφράστως ότι κατά τον χρόνο της αποσύνδεσής του από τον Μαυρίκιο (1968),  το αρχιπέλαγος Τσάγος ήταν σαφώς αναπόσπαστο μέρος αυτής της μη αυτοδιοικούμενης περιοχής και ότι η αποκοπή δεν βασιζόταν στην ελεύθερη και γνήσια έκφραση της βούλησης του ενδιαφερόμενου λαού. Η Λευκωσία έστειλε στην Χάγη τον τότε Γενικό Εισαγγελέα ο οποίος έλαβε μέρος στην ακροαματική διαδικασία (3-6 Σεπτεμβρίου 2018). Φυσικά πήρε το μέρος του Μαυρικίου.

Από τότε η Κυπριακή κυβέρνηση ουδέν έπραξε για να εξασφαλίσει το συμφέρον αυτού του λαού που κατοικά σ’αυτή τη γη, καθ’ ην στιγμήν η ίδια η Βρετανία κάμπτεται και πληρώνει τους Μαυρίκιους αλλά όχι τους Κυπρίους …